Bodem en bemesten - niveau 3/4

1. Opdracht: Bodem en Substraat

Als je met planten bezig bent, ben je ook met het groeimedium bezig. Om bij planten optimale groei te laten plaatsvinden moet het groeimedium aan een aantal basale voorwaarden voldoen. Het is daarom van belang dat je bekend bent met de belangrijkste aspecten van het groeimedium, bijvoorbeeld de bodem.

 

 
handje
De manier waarop een bodem is gevormd en samengesteld, bepaalt de gebruiksmogelijkheden ervan voor de land- en tuinbouw, dus ook voor de boomteelt. Dit proces is miljarden jaren geleden in gang gezet en gaat onverminderd door. Door het bewerken van de bovenste laag kun je op korte termijn het gewenste resultaat beïnvloeden. Hetzelfde kun je zeggen van een substraat als groeimedium, maar daarvan is de ontstaansperiode in de regel heel kort. Beïnvloeden van het resultaat kan hier vaak alleen maar door in het type substraat te variëren.

 

Voor het vinden van antwoorden op de volgende vragen kun je gebruik maken van internet, maar ook van een boek over bodemkunde.

 

Maak een overzicht van de verschillende grondsoorten in Nederland en geef per grondsoort aan wat de belangrijkste eigenschappen ervan zijn. Zet deze gegevens in een tabel op je antwoordenformulier.
Op welke grondsoort ligt de meeste boomteelt in Nederland?
Uit welke hoofdbestanddelen bestaat een goede bodem?
Geef een indeling naar korrelgrootte van de gangbare grondsoorten.
Verklaar waarom een goede verhouding van de hoofdbestanddelen voor een goede plantontwikkeling belangrijk is. Wat gebeurt er als er te veel of te weinig van het een en ander aanwezig is?
Geef in je eigen woorden in ongeveer 20 zinnen aan waarom de bodem of het substraat zo belangrijk is voor de teelt.

 

Enkele interessante sites over bodem en grond:

2. Opdracht: Bodemstructuur en bodemverdichting

Veel boomtelers pachten of kopen grond die voorheen was gebruikt voor de teelt van akkerbouwgewassen zoals maïs. Dit soort gewassen worden vaak met zware machines geoogst. Daarnaast worden vooral laanbomen geoogst in perioden wanneer de bodem vaak nat is en minder draagkracht heeft. Hierdoor is er op veel percelen al gauw sprake van een verdichte bodem. De draagkracht van de bodem wordt door verdichting wel groter, maar het waterdoorlatende vermogen van de bodem kleiner. Zowel de verdichting in de bovengrond (0-30 cm) als de verdichting van de ondergrond (tot 1 meter diepte) heeft gevolgen voor gewasgroei en de chemische en microbiologische samenstelling van de bodem. Sommige zandbodems hebben de neiging om uit zichzelf op den duur te verdichten.

 

Onder ideale omstandigheden is in een bodem het aandeel lucht 20-30 volumeprocent, het water 20 volume procent en het bodemmateriaal 40-50 volumeprocent. In sommige gronden rijk aan organisch materiaal kan dit verdeeld zijn als 1/3 lucht, 1/3 water en 1/3 vaste bodemdeeltjes.

 

Lees het artikel over Bodemstructuur.
 
  • Noem enkele nadelen van een verdichte bodem.
  • Wat kan een teler doen om de bodemstructuur goed te houden en te zorgen dat er geen verdichting optreedt?
Lees het artikel Bodem bewerken of niet? en noem enkele nadelen die het bewerken van de bodem met zich meebrengt.

3. Opdracht: Gebruik van compost in de boomkwekerij

 

Lees de volgende drie artikelen over compost:

 

Noem 5 voordelen van compost ten opzichte van het gebruik van andere meststoffen.
Noem ook enkele nadelen van compost.
Gft-compost is gemaakt van groenafval. Is gft-compost bruikbaar als stikstofbemester?
Hoeveel % stikstof bevat gft-compost ongeveer? (afgerond op hele procenten).
Er bestaat ook Biostimulatoren compost die in de boomteelt wordt gebruikt. Mag een boomkweker die onder milieukeur teelt de Orgapower Biostimulatoren compost gebruiken?

 

De samenstelling van compost kun je zo nodig opzoeken in:

4. Opdracht: Substraat voor de boomkwekerij

Elke plantensoort heeft zijn voorkeuren wat betreft het gebruikte grondmengsel. En voor het stekken gebruiken de meeste boomkwekers ook aparte mengsels. Kijk maar eens op de website van Tref bij de aangeboden mengsels voor de boomteelt. Klik op deze website in de balk bovenaan op Tree Culture en bekijk de mengsels voor de verschillende gewassen in de boomteelt (Let op, de pagina is in het Engels...).

 

Maak een tabel waarin je een vergelijking maakt tussen de aangeboden mengsels van TrefEGO voor coniferen, ericacea (heide), sierheesters en vaste planten. Noteer in de tabel de omschrijving, pH en EC.
Welk mengsel is het meest zuur?
Kun je heide telen op kleigrond? Leg uit waarom wel of niet.
Welk mengsel heeft de laagste EC? Leg uit wat dat betekent.
In stekgrond zit meestal perlite. Wat is de functie van perlite?
Wat zie je aan een plant als er calciumgebrek optreedt?

Gebruik zo nodig de volgende informatie:

 

Nu wil je extra gaan bijmesten. Bekijk op de website van Agromilieu welke meststoffen zorgen voor een lagere pH in de bodem en welke meststoffen zorgen voor een hogere pH?

 

5. Opdracht: Mestwetgeving

Een teler moet in de mestwet voor de hoeveelheid bemesting kijken naar de grondsoort en het gewas. Deze wet moet ervoor zorgen dat er minder meststoffen in het grondwater terecht komen. Meststoffen kunnen het grondwater namelijk vervuilen. Daarnaast kosten alle meststoffen die verdwijnen in het grondwater een teler veel geld. Ze worden dan namelijk niet voor de planten gebruikt.

 

In het project 'Telen met toekomst' staat welke maatregelen een boomkweker kan nemen om beter te bemesten. Vooral het opstellen van een bemestingsplan is met de nieuwe mestwet zeer belangrijk geworden. Lees hier meer over in het artikel Mestbeleid 2006 op AgriHolland. Lees ook Mest- en mineralenkennis voor de praktijk.

 

 

Wat is de fosfaatgebruiksnorm?
In het nieuwe mestbeleid wordt aangeraden langzaam vrijkomende meststoffen te geven. Waarom is dit?
Noem een bekende snelwerkende meststof.
Wat zijn de voordelen van het geven van dierlijke mest volgens het nieuwe mestbeleid?
Boomkwekers gebruiken steeds meer gecoate mestkorrels. Wat zijn de voordelen hiervan?

 

Samen met boomtelers heeft PPO een lijst van maatregelen ('best practices') gemaakt waarmee telers beter aan de veranderende regelgeving kunnen voldoen en daarbij nog steeds een optimale opbrengst en productkwaliteit kunnen realiseren.

 

Bekijk de tabellen in het rapport Best Practices Bemesting. In het bemestingsplan wordt een onderscheid gemaakt in strategische en operationele maatregelen. Leg uit wat dit inhoudt.
Welke maatregelen kan een teler nemen om te voorkomen dat er meststoffen in het grondwater terecht komen?

6. Opdracht: Vanggewas

Veel boomtelers moeten vanwege de nieuwe mestwet vanggewassen inzaaien op hun percelen.

Lees het artikel Boomkwekers zandgrond lopen vast op vanggewas op de website van AgriHolland. Welke gewassen mogen door boomtelers worden gebruikt als vanggewas?
Zoek in het artikel over Stikstofvanggewas op wat mogelijke nadelen kunnen zijn van de teelt van vanggewassen.
In een demonstratieproject zijn in het najaar van 2006 op zes bedrijven percelen met opzetters ingezaaid met twee verschillende soorten vanggewassen. Het resultaat van de proef staat beschreven in het artikel Vanggewassen leveren bijdrage aan vermindering stikstofuitspoeling. Als je een laanbomenteler moet adviseren over het wel of niet toepassen van vanggewassen, wat zou je hem dan vertellen?
Stel, het is nu voorjaar. Je gaat grasland van je buurman huren en wilt daar de komende herfst coniferen planten. Leg uit waarom dit wel of niet mag. Zoek het antwoord op in 20 vragen over het nieuwe mestbeleid.

7. Opdracht: Functie van meststoffen

Door de grond te bemesten zorgt de teler ervoor dat de plant voldoende bouwstoffen kan opnemen om zich gezond te kunnen ontwikkelen. In de mest die door telers wordt gegeven zit alleen maar een aanvulling op de benodigde bouwstoffen die een plant nodig heeft.

 

Kijk op de websites van Yara en Boerengoed. Schrijf op wat de functie is van de meest gebruikte meststoffen (hoofdelementen).
In de Databank Meststoffen Nederland staan gegevens van de meeste meststoffen die in Nederland worden verhandeld.
 
  • Stel, je bent als boomteler op zoek naar een NPK-meststof waarin minimaal 15% stikstof zit en 4-5% magnesium is toegevoegd. De meststof moet daarnaast langzaamwerkend zijn. Zoek in de database een geschikte meststof voor gebruik in de boomteelt.
  • Zoek nu ook een meststof op waarmee je de pH van de bodem kunt verhogen.
Waarschijnlijk wordt er op je stagebedrijf veelvuldig gebruikgemaakt van (verschillende soorten) potgrond.
 
  • Ga na welke soorten potgrond er op het bedrijf gebruikt worden.
  • Bekijk waar de verschillende soorten potgrond voor worden gebruikt.
  • Schrijf de specifieke eigenschappen van de soort grond op.
  • Bekijk of er speciale stoffen of materialen zijn toegevoegd aan de grond.

 

8. Opdracht: Maak een Bemestingsplan

Wil een plant groeien, dan zijn er voedingsstoffen nodig. Van nature zitten er voedingsstoffen in de grond, maar of de verhouding van de voedingsstoffen goed is, is nog maar de vraag. Tegenwoordig is het voor en ondernemer niet meer zo eenvoudig om meststoffen te gebruiken; er moet een boekhouding worden bijgehouden en ook spelen economische aspecten een steeds grotere rol.

 

 

Het is aan jou de taak om een bemestingsplan op te stellen voor een (deel van een) bedrijf dat 2 verschillende gewassen gaat telen. Je zult rekening moeten houden met de toestand van de bodem en wat het gewas vraagt. Ook de inzet van meststoffen is van belang. Moet het drijfmest van rundvee zijn, of compost of moet er kippenmest worden gebruikt, of misschien wel alleen kunstmest?

 
  Maak voor het vinden van informatie voor je plan zoveel mogelijk gebruik van internet. Je plan moet op papier komen te staan, waarbij je tevens de gemaakte keuzes motiveert. Hieronder vind je de stappen die je kunt volgen om dit plan in elkaar te zetten.
 
  • Bepaal de uitgangssituatie; ga zoveel mogelijk uit van de situatie op je leerbedrijf. Kies 2 gewassen. Verdiep je in de gebreksverschijnselen die bij de gekozen gewassen op kunnen treden en maak hier een overzicht van.
  • Bestudeer de percelen of gewassen en stel de benodigde acties in grote lijnen op. Breng hierbij de percelen in kaart, vermeld slechte hoeken in het perceel en beschrijf of teken hoe je het grondmonster gaat nemen. Teken ook de looproute voor het steken en vermeld hoeveel ‘prikken’ je neemt.
  • Bepaal hoeveel mest er nodig is voor de teelt van de gewassen en het behoud van het organische stofgehalte van de grond. Ga uit van een deel organische mest en een deel kunstmest. Geef duidelijk aan waarom je juist voor deze meststoffen kiest.
  • Maak uiteindelijk een plan wanneer je welke meststoffen gaat gebruiken en in welke hoeveelheid. Ook geef je aan hoe je de meststoffen gaat toedienen en hoeveel tijd dit kost; denk bijvoorbeeld aan rijenbemesters, bladbemestingsapparatuur, breedwerpige strooiers, etc. Houd rekening met dilemma’s als milieu t.o.v. productie, kwaliteit t.o.v. kwantiteit, etc.

 

Enkele interessante sites over bemestingsplannen (zoek zelf verder):

9. Opdracht: Test je kennis

Weet je genoeg van het onderwerp bodem en bemesting bij boomkwekerijgewassen? Klik in het linkermenu op Webquiz en test jezelf. Als je antwoorden fout zijn, klik dan op Tip en zoek op de website tot je het goede antwoord hebt.

10. Opdracht: Wat heb je geleerd?

Welke kennis en vaardigheden heb je geleerd in bovenstaande opdrachten? Kruis aan en vul verder aan op je antwoordvel:

0 informatie zoeken op internet

0 rapporteren en presenteren

0 samenwerken

0 kritisch lezen

0 ....................................................

0 ....................................................